Thị trường vốn và bài toán tăng trưởng của doanh nghiệp Việt Nam

Thị trường vốn và bài toán tăng trưởng của doanh nghiệp Việt Nam

Một doanh nghiệp có đơn hàng tốt chưa chắc đã có đủ nguồn lực để mở rộng sản xuất. Một dự án triển vọng cũng có thể phải chậm lại nếu nguồn vốn không phù hợp với thời gian thu hồi đầu tư. Vì vậy, câu hỏi quan trọng không chỉ là huy động được bao nhiêu tiền, mà còn là huy động từ đâu, trong bao lâu và với mức rủi ro nào.

Thị trường vốn giúp doanh nghiệp đi đường dài

Vốn vay ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong hoạt động của doanh nghiệp, đặc biệt khi cần tài trợ hàng tồn kho, các khoản phải thu hoặc nhu cầu vốn lưu động. Nhưng mở nhà máy, phát triển sản phẩm mới hay thực hiện một thương vụ mua bán – sáp nhập thường cần nguồn vốn có thời hạn dài hơn và khả năng cùng chia sẻ rủi ro kinh doanh.

Đó là lúc thị trường vốn phát huy vai trò. Thông qua việc huy động vốn cổ phần, phát hành trái phiếu hoặc thu hút nhà đầu tư, doanh nghiệp có thêm lựa chọn để thực hiện kế hoạch tăng trưởng. Ngân hàng và thị trường vốn không thay thế nhau; mỗi kênh đáp ứng một nhu cầu khác nhau. Ngân hàng Thế giới cũng nhấn mạnh vai trò của thị trường vốn trong việc mở rộng khả năng tiếp cận nguồn tài trợ dài hạn cho doanh nghiệp Việt Nam.

Tham gia thị trường vốn còn đặt ra một yêu cầu tích cực: doanh nghiệp phải giải thích rõ hơn chiến lược, hiệu quả sử dụng vốn và cách quản trị rủi ro. Khi thông tin minh bạch và kết quả kinh doanh được theo dõi nhất quán, doanh nghiệp có cơ sở tốt hơn để xây dựng niềm tin với nhà đầu tư, đối tác và tổ chức cho vay.

Vì sao không nên phụ thuộc vào một kênh huy động?

Hãy hình dung một doanh nghiệp vừa cần tiền mua nguyên liệu cho đơn hàng quý tới, vừa muốn xây nhà máy có thời gian thu hồi vốn nhiều năm. Nếu dùng cùng một nguồn vay ngắn hạn cho cả hai mục tiêu, áp lực trả nợ hoặc gia hạn khoản vay có thể xuất hiện trước khi nhà máy tạo ra đủ dòng tiền. Vấn đề nằm ở sự không phù hợp giữa thời hạn của nguồn vốn và thời gian cần để vốn phát huy hiệu quả.

Đa dạng hóa kênh huy động giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những thay đổi của thị trường. Tùy nhu cầu, doanh nghiệp có thể kết hợp lợi nhuận giữ lại, tín dụng ngân hàng, vốn góp từ cổ đông hoặc đối tác chiến lược và các công cụ trên thị trường vốn. Chẳng hạn, vốn lưu động có thể phù hợp với hạn mức tín dụng; đầu tư mở rộng dài hạn có thể cần thêm vốn chủ sở hữu hoặc nguồn nợ có kỳ hạn tương ứng.

Tuy nhiên, nhiều kênh hơn không đồng nghĩa với tốt hơn trong mọi trường hợp. Phát hành thêm cổ phần có thể làm giảm tỷ lệ sở hữu của cổ đông hiện hữu. Trái phiếu vẫn là nghĩa vụ nợ phải trả đúng hạn. Đón nhận nhà đầu tư chiến lược có thể mang lại cả vốn lẫn năng lực quản trị, nhưng đòi hỏi sự thống nhất về mục tiêu và quyền quyết định. OECD lưu ý rằng lựa chọn công cụ tài trợ cần phù hợp với quy mô, giai đoạn phát triển và mức độ rủi ro của từng doanh nghiệp.

Bắt đầu từ chiến lược vốn, không phải từ một đợt phát hành

Trước khi tìm nhà đầu tư hay lựa chọn công cụ huy động, doanh nghiệp cần làm rõ bốn vấn đề: vốn sẽ được dùng vào đâu; khi nào khoản đầu tư tạo ra dòng tiền; doanh nghiệp chịu được mức nợ và nghĩa vụ trả nợ đến đâu; và cổ đông sẵn sàng chia sẻ quyền sở hữu ở mức nào.

Từ đó, doanh nghiệp có thể xây dựng một cấu trúc vốn phù hợp thay vì chỉ tìm nguồn tiền có vẻ nhanh hoặc rẻ nhất. Chi phí vốn không chỉ là lãi suất. Nó còn bao gồm rủi ro tái cấp vốn, nghĩa vụ công bố thông tin, mức độ pha loãng sở hữu và khả năng duy trì quyền chủ động trong tương lai.

Đối với nhiều doanh nghiệp Việt Nam, chuẩn bị để tiếp cận thị trường vốn là một quá trình: hoàn thiện báo cáo tài chính, làm rõ mô hình kinh doanh, nâng chất lượng quản trị và chứng minh hiệu quả sử dụng vốn. Niêm yết hay huy động vốn không nên được xem là đích đến riêng lẻ. Giá trị lớn hơn là xây dựng một doanh nghiệp đủ minh bạch và vững vàng để có nhiều lựa chọn khi cơ hội tăng trưởng xuất hiện.

Một chiến lược vốn tốt không giúp doanh nghiệp tránh mọi biến động. Nhưng nó giúp doanh nghiệp không phải đặt toàn bộ tương lai vào một nguồn tài trợ duy nhất.